Karsk

Najstarsza zachowana wzmianka o wsi pochodzi z roku 1238. Wtedy to książę kujawski Kazimierz I potwierdził oddanie miejscowości przez Eustachego z rodu Odrowąży  biskupstwu włocławskiemu. Taki stan rzeczy utrzymał się do 2 połowy XVI wieku. W dokumentach z tego okresu jako właściciel wsi widnieje nieznany z imienia Karski.

Wraz z I rozbiorem Polski (1772 r.) znaczna część Kujaw, wraz z Karskiem, weszła w skład państwa pruskiego. W spisie sporządzonym przez nowe władze jako dzierżawca miejscowości wymieniony jest Felicjan Witoski. W czasie tzw. epoki napoleońskiej wieś znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego (1807-1815). Po Kongresie Wiedeńskim i powrocie pruskiej administracji, Karsk, a także pobliska Rzeczyca i Jerzyce, stały się ważnymi miejscowościami przeładunkowymi. Wioski te leżały bowiem tuż przy granicy prusko-rosyjskiej.

Wraz z końcem XVIII wieku Karsk i Rzeczyca stały się własnością zasłużonego rodu Moszczeńskich. Wybitnym reprezentantem tej rodziny był Alfons Moszczeński, który m.in. aktywnie uczestniczył we Wiośnie Ludów (1848-1849). W czasie powstania styczniowego (1863-1864), dzięki jego przychylności, Karsk i Rzeczyca stanowiły miejsce koncentracji i przekraczania granicy rosyjskiej przez ochotników z Wielkopolski. Alfons umiera w 1890 roku, spoczywa w podziemiach rzeczyckiej kaplicy.

Majątek ziemski w Karsku został później wykupiony przez Pruską Komisję Kolonizacyjną. Około roku 1895 wieś przestała być obwodem dominialnym, a stał się obwodem gminnym. Miejscowość w większości zamieszkiwali wtedy samodzielni gospodarze.

W 1912 roku administracja pruska połączyła Karsk, Witowice, Kobylnicę Szlachecką oraz Kobylnicę Królewską w jedną gminę Weitendorf (Witowice). Taki stan utrzymał się ponad 20 lat, kiedy to już w niepodległej Polsce, Karsk wraz z wymienionymi miejscowościami znalazł się w obrębie Gminie Chełmce.

W czasach wojennej zawieruchy teren Kujaw został przyłączony bezpośrednio do III Rzeszy (rejencja inowrocławska). Po odzyskaniu niepodległości miejscowość znów znalazła się w granicach Gminy Chełmce, a następnie Gminy Kruszwica. Taki stan rzeczy utrzymuje się do dziś.

Mieszkańcy miejscowości od XIII wieku, aż do 1812 roku uczęszczali na nabożeństwa do kościoła parafialnego pod wezwaniem Św. Stanisława w Rzeczycy. W Karsku istniała karczma, której właściciel był zobowiązany do płacenia dziesięciny na utrzymanie świątyni. Po pogorzeli kościoła rzeczyckiego, mieszkańcy Karska należeli do parafii w Ostrowie nad Gopłem. Stan taki utrzymywał się do roku 1936, gdy powstała samodzielna parafia w pobliskim Brześciu. Koloniści niemieccy wyznania ewangelickiego swoje potrzeby duchowe zaspakajali w zborze w Chełmcach. Swój cmentarz mieli w Kobylnicy.

Młodzież na przestrzeni wieków kształciła się w szkółkach parafialnych w Rzeczycy czy Ostrowie. Wraz z rozwojem publicznej sieci szkół, dzieci z Karska uczęszczały na lekcje do Witowiczek, później natomiast do Witowic. Obecnie uczniowie z Karska kształcą się w Szkole Podstawowej w Chełmcach.

W miejscowości do dziś znajduje się wiele przedwojennych domostw i budynków gospodarczych. Najstarszym z nich jest zbudowany w połowie XIX wieku dworek szlachecki. Był on pierwotnie własnością wspomnianej już rodziny Moszczeńskich.

Reklamy